Nota Bene online

Brexit explained

Van het kerstreces naar het paasreces. Deze twee hebben gemeen dat het Britse kabinet met vakantie gaat en ook dat beide plaatsvinden in een spannende tijd. Sommigen zeggen dat een pauze geen kwaad kan, anderen zeggen ‘waarom nu?’. Hoe dan ook, ‘de Brexitklok blijft tikken’.[1]

29 maart zou de dag zijn geweest dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie zou treden. Echter, dit werd uitgesteld naar 12 april om een no-deal Brexit te voorkomen. Op 5 april vroeg Theresa May nogmaals om een uitstel van de Brexit tot 29 juli ook weer om een no-deal Brexit te voorkomen. May kan uitstel vragen wanneer de Europese Raad unaniem tot een verlenging van de termijn besluiten.[2] De Europese Raad van regeringsleiders heeft op 11 april na overleg besloten Groot-Brittannië uitstel te geven tot 31 oktober 2019.[3] Dit is drie maanden meer dan waar May om heeft gevraagd en niet elke lidstaat is het hiermee eens.

Allereerst een sprongetje terug in de tijd: wat houdt de oorspronkelijke deal van May in, die zij voor het eerst voorlegde aan het Britse kabinet. Het akkoord bestaat onder andere uit afspraken over: de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en Britten in de EU: voor hen verandert er voorlopig vrijwel niets; hoeveel en hoelang het Verenigd Koninkrijk meebetaalt aan de Europese begroting; de grens tussen Ierland en Noord-Ierland.[4]

 

De Europese Unie (EU) maakt zich hard voor een open grens tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië, de zogenaamde back-stop.[5] De grens openhouden tussen deze twee landen is van belang voor de EU en Ierland, om het vredesproces tussen de katholieken en de protestanten in Noord-Ierland niet te verstoren. In 1922 is Ierland onafhankelijk geworden van Groot-Brittannië, terwijl Noord-Ierland bij het Verenigd Koninkrijk is gebleven.[6] Dit bracht met zich mee dat er een grens tussen Ierland en Noord-Ierland werd getrokken. Deze grens werd een open grens op 10 april 1988, vastgelegd in het Goede Vrijdag-akkoord.[7] De Democratic Unionist Party (DUP) van Noord-Ierland wil geen douanegrens tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië, maar de EU wil dit wel. Dit is een belangrijk onderwerp in de onderhandelingen tussen May en de EU, omdat May rekening dient te houden met de wensen van de DUP.[8] Deze ‘plicht’ is ontstaan doordat May een gedoogakkoord heeft gesloten met de DUP. Dit akkoord hielp haar minderheidskabinet (het kabinet May-II) een meerderheid te krijgen in het parlement. Dit is een van de oorzaken waarom de back-stop een zo spraakmakend onderwerp is in de Brexit-deal.

            Wat er nu op tafel ligt is een voorlopige overeenkomst waarin er een open grens is tussen Noord-Ierland en Ierland. De DUP is huiverig in te stemmen, want dit is een voorlopige afspraak die pas verder wordt uitgewerkt in een definitief uittredingsakkoord. Dit kan leiden tot het ontstaan van een douanegrens tussen Noord-Ierland en Ierland. De deal is al drie keer weggestemd door het Britse Parlement en we zijn voorbij de deadline van 29 maart.[9]

 

Terugkomend op de verplaatste deadline. De Fransen pleitten voor een kortere uitsteldatum; zij droegen 30 juni aan.[10] Volgens de Fransen houdt een kortere uitsteldatum de Britten scherp en geeft het de Britten niet de gelegenheid de onderhandelingen uit te stellen en er pas weer vlak voor de deadline weer werk van te maken. De meerderheid van de lidstaten (16 in totaal), waaronder Nederland en Duitsland waren voorstander van een langer uitstel, zij dachten eerder aan eind december 2019. De extra tijd die dit zou opleveren, zou de bedrijven en de burgers meer zekerheid geven. Wellicht kan de extra tijd voorkomen dat er elke maand een EU-top wordt ingelast speciaal voor een Brexit-overleg. Bovendien geeft het de Britse politiek de tijd om zich nog eens goed te buigen over een goed georganiseerd vertrek uit de EU.

 

Hoe dan ook heeft Prime Minister Theresa May de tijd gekregen tot 31 oktober 2019. In deze tijd zijn er een aantal scenario’s die kunnen plaatsvinden; een no deal-Brexit, een heronderhandeling van het huidige akkoord, de EU verlaten met de huidige deal van May of het opnieuw houden van een referendum.

Een no deal houdt in dat de Britten de EU verlaten zonder deal. Als Groot-Brittannië meedoet met de verkiezingen van 23 mei is de deadline voor een no deal 31 oktober 2019, anders zal deze deadline al 1 juni zijn.

Een andere optie kan zijn het opnieuw onderhandelen van een uittreedakkoord. De nadelen hiervan zijn dat dit veel tijd kost en de vraag is of de EU hieraan wil meewerken. Wanneer dit niet het geval is zouden de Britten voor een andere mogelijkheid moeten kiezen, dan het heronderhandelen van een akkoord.

De EU verlaten met de deal die al op tafel ligt, behoort ook nog tot de mogelijkheden. Voordeel hiervan is, is dat deze deal al volledig uitgeschreven is. De Britten kunnen ook met de deal al uittreden, omdat het al een uitgewerkte en besproken deal is.

De laatste mogelijkheid is het opnieuw houden van een referendum. Dit is zo makkelijk nog niet. Moet het een bindend referendum of een niet-bindend referendum zijn? Waarover wordt het referendum gehouden? De een pleit voor een referendum met de vraag of de Britten de EU gaan verlaten, met of zonder de deal. De ander pleit voor een referendum waarin er wordt gestemd over de deal waar het parlement het over eens is geworden of toch in de EU te blijven.

 

31 oktober is geen harde deadline; wanneer het May eerder lukt de deal door het parlement goedgekeurd te krijgen treedt Groot-Brittannië eerder uit de EU. Dit vindt dan plaats op ‘de eerste dag van de maand’. Deze eerste dag volgt op het moment van de officiële bekrachtiging door de staat van het akkoord (ratificatie). Waar sommigen ook op hopen is een afstel van de Brexit, oftewel dat de Britten beseffen dat het zo slecht nog niet is in de EU en besluiten het hele plan om uit te treden af te blazen.[11]

Kortom: het is nog onduidelijk wat er gaat gebeuren. Een harde Brexit (uit de EU, maar met een handelsverdrag), een no deal of een zachte Brexit (uit de EU, maar met een douane-unie).[12]

 

Jeremy Corbyn

Vanwege zijn grote populariteit bij de jongere stemgerechtigden wist Jeremy Corbyn in 2015 het leiderschap van de Labour partij te bemachtigen. Binnen het Lagerhuis daarentegen is hij alles behalve geliefd. Zijn radicaal-linkse standpunten en vermeende contacten met antisemitische organisaties hebben hem in diskrediet gebracht bij zowel de Tories als zijn eigen fractiegenoten. Partijprominenten van de Conservatives zien in hem zelfs een marxistische aartsvijand.[13]

Toch lijkt de macht van Corbyn in de Britse politiek aanzienlijk vergroot te worden nu Theresa May het nodig acht onderhandelingen te voeren met de leider van Labour om tot een Brexit-akkoord te komen. Mede vanwege de slechte verstandhouding tussen de twee politici hebben deze gesprekken weliswaar nog niet de nodige concessies opgeleverd, maar louter de wil tot innigere samenwerking met Corbyn heeft ook de kritiek op het functioneren van May binnen haar partij weer aangezwengeld. Een motie van wantrouwen wist May te overleven, maar nog meer chaos in het Lagerhuis kan de noodzaak tot nieuwe verkiezingen een zeer reële mogelijkheid maken.[14] Dit biedt kansen voor Corbyn om zijn lang gekoesterde droom van het premierschap te verwezenlijken. Aan de andere kant kan Corbyn door samen te werken met zijn tegenpool May een zachte Brexit afdwingen, door in ieder geval een douane-unie te realiseren. Theresa May heeft de steun van Labour nodig om niet tot een door haar gevreesde no deal te komen. ‘Any deal is better than no deal’ is namelijk de nieuwe lijfspreuk waarmee de leidster van de Conservative partij de Brexit probeert te regelen.

De vraag is nu of Corbyn zijn twistpunten met May en zijn wil om premier te worden aan de kant kan zetten voor een acceptabele Brexit-deal en meer gecreëerde goodwill van zijn fractiegenoten. Vooral de collegiale verhouding met May verloopt al tijden niet vlekkeloos, zo nu en dan zijn er zelfs uitschieters te ontwaren in de vorm van krachttermen als ‘stupid woman’. Een gebrek aan een moreel kompas is de leider van Labour desondanks moeilijk aan te meten als geheelonthouder, vegetariër, voorzitter van Stop the War Coalition en voormalig werknemer van een ontwikkelingsorganisatie. Op Twitter manifesteert hij zich daarnaast als voorvechter en hoeder van het linkse gedachtegoed met leuzen als ‘real divide is wealth, not Brexit’. Toch zal hij zijn passie in het tegengaan van inkomensongelijkheid op dit moment in het belang van het Verenigd Koninkrijk moeten steken door het vinden van een zo goed mogelijke oplossing voor de Brexit-problematiek en niet uit blinde ijdelheid of aversie jegens May de situatie nog nijpender maken door nieuwe verkiezingen af te dwingen. Corbyn is in ieder geval weer volledig betrokken bij de onderhandelingen.


 

John Bercow

Daar zit hij dan, op zijn verhoogde zetel aan de kop van het House of Commons, het Britse Lagerhuis, met over zijn schouders zijn zwarte robe. John Bercow gebaart, lacht hard, is streng en roept het inmiddels welbekende ‘Ordeeer! Ordeeer!”. Wat hij niet doet, is meestemmen met de 640 andere volksvertegenwoordigers. Bercow is speaker, de voorzitter van het Lagerhuis. Zijn taak is garanderen dat het debat fatsoenlijk en, jawel, met orde verloopt.

De speaker dient onpartijdig te zijn, wat volgens Bercow niet wil zeggen dat hij op de achtergrond moet blijven. Op 18 maart greep Bercow in. De speaker kondigde aan dat de Britse premier Theresa May haar Brexit-deal niet opnieuw aan het Lagerhuis ter stemming mocht voorleggen zonder ‘substantiële wijzigingen’. Zo werd ‘Bercow’s bombshell’ – de Britse pers laat zelden een alliteratie achterwege – geboren. Het zou indruisen tegen het precedent van het Lagerhuis. Logisch: waarom zou je hetzelfde voorstel indienen als het de week ervoor met 149 stemmen verschil is weggestemd? In het strafrecht kennen we het beginsel van ne bis in idem. In dagelijkse omgangnormen geldt: nee is nee. Waarom zou dat in de politiek anders moeten zijn? ‘Weggestemd is weggestemd,’ zo stelde Bercow.[15]

                Daarmee werd wel de strategie van Theresay May om een no deal-Brexit te voorkomen compleet omgegooid. Als je weet hoe de debatten in het Lagerhuis gevoerd worden, namelijk met veel tumult en emotie, dan kun je de reactie van de regering en de aye-stemmers wel raden: woedend. Oud-premier David Cameron ervoer dat eveneens en noemde Bercow ooit naar verluidt ‘a little shit’.[16]

 

In het debat van 3 april gebeurde iets zeldzaams. Bij het stemmen over een Brexit-voorstel waren er zowel 310 stemmen vóór als tegen het voorstel. Het Britse reglement van orde, de Erskine May, bepaalt dat bij een gelijk aantal van stemmen het aankomt op de speaker. John Bercow had in deze kwestie dus de beslissende stem.[17] Als onpartijdige voorzitter maakte hij met zijn stem de nee-stemmers tot ‘winnaar’. Een dag later legde hij aan tafel bij de talkshow van Eva Jinek uit waarom: “Anders had ik een heel nieuw debat veroorzaakt zonder een echte meerderheid. Het is geen kwestie van partij kiezen, maar een procedurekwestie. De uitdaging voor ‘the Chair’ is om het procedureel juist te doen. Ik laat mijn eigen mening daar niet in terug komen. Kijk, bij bijvoorbeeld het eerste grote debat over een wetsvoorstel moet een voorzitter bij een gelijkspel ‘ja’ stemmen, zodat het wetsvoorstel verder behandeld kan worden. Maar, bij de laatste stemming, de stemming waar het erop aankomt of het wetsvoorstel daadwerkelijk wet wordt, stemt de voorzitter bij een gelijkspel ‘nee’, omdat de voorzitter niet degene moet zijn die de beslissende stem voor een nieuwe wet geeft.”[18]

                Het Lagerhuis was ook over deze actie (hoe kan het ook anders?) verdeeld. Uit de hoek van de ‘ayes’ kwam kritiek en werd gesuggereerd dat Bercow het debat voor de zoveelste keer zou ophouden. De ‘no’s’ daarentegen waren lovend over het besluit. Logisch, de stemming was immers in hun voordeel.

 

De afgunst die sommige conservatieve MP’s (parlementsleden) jegens Bercow dragen heeft ook te maken met de politieke opvattingen van de speaker. Hij begon zijn loopbaan als rechtse Tory (lid van de Conservatieven). Als tiener was hij voor het uitzetten van migranten om de Britse nationaliteit te beschermen. Echter, later in zijn loopbaan ‘bekeerde’ Bercow zich tot een progressieve politicus die voor gelijke rechten was voor homo’s toen de Tories daar nog fel tegenstander van waren.

                Brexiteers zijn overtuigd dat Bercow een Brexit wil voorkomen en zijn manier van werken zou intimiderend en te dominant zijn. Critici binnen de regering en het House of Commons willen daarom dat hij opstapt. De speaker zelf vindt de aantijging over het dwarsbomen louter onzin. Over zijn eventuele dominantie is hij heel kort: ‘Anders verandert er hier nooit iets.’[19]

 

Als ‘politieke wraak’ hebben Theresa May en andere Brexiteers gedreigd Bercow te onthouden van een adellijke verheffing tot Lord. Het is al 230 jaar zo dat de speaker van het Lagerhuis een Lord-status krijgt en dus een zetel in het House of Lords.[20] Of deze titel Bercow uiteindelijk echt onthouden zal worden, is niet duidelijk. Bercow heeft in ieder geval een groot aantal ‘fans’ gekregen door zijn optreden als speaker. De Volkskrant beschreef Bercow als ‘de enige die orde schept in de Britse politiek in deze turbulente dagen’. Het Duitse nieuwsprogramma Tagesschau zette een compilatie van Bercow’s beste momenten op YouTube. Het kreeg meer dan een miljoen kijkers. Ook is hij benoemd tot ‘Europeaan van de maand’ door Radio France Internationale.[21]

 

Het doet Bercow allemaal niet veel. Hij vindt het belangrijk dat het Verenigd Koninkrijk in goede vorm de Europese Unie zal verlaten. Bercow noemt zichzelf daarom ook wel de scheidsrechter die het hele zooitje in het gareel moet houden.

 

‘Een zooitje’, dat is waarschijnlijk de beste manier om het hele ‘Brexit-gedoe’ samen te vatten. Het lijkt alsof niemand echt weet waar hij mee bezig is en het is zeker dat niemand echt weet hoe het gaat aflopen met de Brexit. Of wat de gevolgen zullen zijn voor de Britten en voor ons. Maar hoe het ook gaat aflopen, de Brexit zal in ieder geval de geschiedenisboeken in gaan als een unieke, gewaagde onderneming van de patriottische Britten.

 

                                                                        

 

 

[1] M. Schiffers, ‘Extra tijd? Het Lagerhuis heeft plannen genoeg’, FD 12 april 2019, p. 2.

[2] Artikel 50 derde lid VEU

[3] R. Cats, ‘EU-regeringsleiders verschuiven brexitdatum naar 31 oktober’, FD 11 april 2019, p. 6.

[4]‘Het Akkoord’, brexitloket.nl

[5] L. van Middelaar, ‘Over de Ierse kwestie buigen we ons later’, NRC 10 oktober 2012

[6] ‘Michael Collins en de Ierse onafhaneklijkheidsstrijd’, isgeschiedenis.nl

[7] ‘Britse premier may overweegt wijziging goedevrijdagakkoord’, nu.nl 4 mei 2019

[8] J. Segenhout, ‘May kan in Brussel weinig halen’, FD 10 december 2018

[9] M. Pauw, ‘Brexitdeal May voor derde keer weggestemd: harde brexit dreigt’, RTLZ 29 maart 2019

[10] R. Cats, ‘Macron wil de Britten laten voelen wat een chaotische brexit écht voor hen betekent’, FD 13 april 2019

[11] M. Bouman, ‘Van uitstel komt afstel’, FD 9 april 2019

[12] P. Lalkens, ‘Het brexitmonster van Blok verliest na nieuw uitstel zijn afschrikwekkende werking’, FD 13 april 2019

[13] LH, ‘Johnson zet toon voor cruciale Brexitweek, ‘We zullen May niet toestaan zich over te geven aan Corbyn’, De Morgen 8 april 2019

[14] M. Garschagen, ‘Jeremy Corbyn moet nu politiek volwassen worden’NRC Handelsblad 10 april 2019

[15] Melle Garschagen (19 maart 2019) ‘A little shit‘ verdedigt de belangen van het Lagerhuis, NRC.nl en Melle Garschagen (18 maart 2019) ‘May op de valreep gedwongen strategie te wijzigen: chaos dreigt, NRC.nl

[16] Melle Garschagen (19 maart 2019) ‘A little shit‘ verdedigt de belangen van het Lagerhuis, NRC.nl

[17] Patrick van IJzendoorn (28 januari 2019) ‘Zo begrijp je een debat in het Britse Lagerhuis, De Volkskrant

[18] Fragment: ‘Mr. Speaker John Bercow kwam overvliegen om ons bij te praten over Brexit’, JINEK 4 april 2019

[19] Melle Garschagen (19 maart 2019) ‘A little shit‘ verdedigt de belangen van het Lagerhuis, NRC.nl

[20] Chris Mason (18 januari 2019) Speaker Bercow ‘could be denied peerage’, BBC.com

[21] Seth Jacobson (18 januari 2019) Threat to block John Bercow peerage could rebound, The National


Een duivels dillemma in Rwanda
26apr

Een duivels dillemma in Rwanda

In Rwanda is afgelopen weekend de genocide uit 1994 herdacht. In een tijdsbestek van slechts 100 dagen werden daar bijna één miljoen...

Reacties

Log in om de reacties te lezen en te plaatsen