Nota Bene online

De rol van het slachtoffer: stage bij Slachtofferhulp Nederland

Als ik mensen vertel dat ik bij Slachtofferhulp Nederland (hierna: SHN) stageloop krijg ik vaak de vraag hoe dit met de studie rechten te maken heeft. SHN staat slachtoffers emotioneel en praktisch bij na bijvoorbeeld verkeersongevallen of andere ongelukken. Daarnaast verleent zij ook juridische dienstverlening aan slachtoffers. Dit bestaat uit verschillende onderdelen.

Afgelopen februari ben ik begonnen met een stage bij SHN. Via Amsterdam Law Firm (ALF) werd deze mogelijkheid gegeven. Bij SHN kun je onder andere meer zittingservaring op doen, in de praktijk met strafrecht en civiel recht bezig zijn en meemaken hoe het er in de praktijk nu echt aan toe gaat. Aangezien mijn passie bij het strafrecht ligt, liet ik me deze kans niet ontschieten.
 

Belangrijkste rechten van het slachtoffer[1]

Het slachtoffer heeft gedurende de opsporingsfase en in het strafproces verschillende rechten. Een van de belangrijkste rechten is het recht om op de hoogte gehouden te worden van het onderzoek. Wanneer het OM bijvoorbeeld de zaak seponeert, moet het slachtoffer hiervan op de hoogte gesteld worden.

Tijdens het strafproces heeft het slachtoffer in sommige gevallen spreekrecht.[2] Hier hoeft het slachtoffer geen gebruik van te maken. Wanneer een slachtoffer lastig vindt te spreken in het strafproces kan een medewerker van SHN helpen door een van tevoren opgestelde schriftelijke verklaring van het slachtoffer voor te lezen.

Ten slotte is de mogelijkheid een schadevordering bij het strafproces in te dienen van belang. Een slachtoffer[3] van een misdrijf, dat daardoor rechtstreeks schade heeft geleden, kan zich als benadeelde bij het strafproces voegen. Wanneer een slachtoffer aangifte doet en de officier van justitie besluit de verdachte te vervolgen krijg het slachtoffer het ‘Verzoek tot schadevergoeding’ formulier opgestuurd.[4] Hierin kan aangegeven worden waar de schade uit bestaat. Dit kan materiële of immateriële schade zijn.

De materiële schade kan bijvoorbeeld bestaan uit zaakschade, gederfde inkomsten en reiskosten. De hoogte van deze schade is vaak goed vast te stellen en kan met een bon of loonstrook onderbouwd worden. De immateriële schade bestaat vaak uit de psychische gevolgen van het misdrijf op het slachtoffer. Het is lastig te bepalen welk schadebedrag hieraan gekoppeld zou kunnen worden. Daarom wordt er geprobeerd zoveel mogelijk aan te sluiten bij eerdere jurisprudentie. Voor de rechter is van belang dat de feiten vergelijkbaar zijn met feiten van de onderhevige zaak. Er is echter ook wat voor te zeggen om te kijken of de psychische/fysieke gevolgen van het ene slachtoffer vergelijkbaar zijn met de psychische/fysieke gevolgen van een ander slachtoffer in een eerdere zaak. Dit is erg lastig. Er zal nooit een precies gelijke zaak zijn of twee slachtoffers met dezelfde gevolgen. Dit is voor ieder slachtoffer anders.

Wanneer de schadevordering wordt toegewezen door de rechter is het voor het slachtoffer van belang dat hij het geld daadwerkelijk krijgt. Daarom wordt de schadevergoedingsmaatregel altijd verzocht bij de rechter door SHN, en legt de rechter deze de maatregel ook bijna altijd op als de schadevordering (gedeeltelijk) wordt toegewezen. Dit is noodzakelijk om te voorkomen dat het slachtoffer niet zelf deurwaarder moet gaan spelen of hoeft in te schakelen. De Staat, het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), zal het bedrag gaan innen bij de veroordeelde. Op deze manier zal het slachtoffer sowieso de schade vergoed krijgen. Wanneer na acht maanden na uitspraak van de rechter of beslissing van het OM nog niet betaald is, kan een slachtoffer in sommige gevallen een beroep doen op de voorschotregeling.[5]

 

Schadefonds geweldsmisdrijven

Een slachtoffer kan ook via het Schadefonds Geweldsmisdrijven schade vergoed krijgen. Dit fonds werkt met letselcategorieën.[6] Het gaat om gevallen van slachtoffers van geweldsmisdrijven, nabestaanden van slachtoffers en naasten van slachtoffers die ernstige psychische klachten hebben of ernstig lichamelijke problemen. Wanneer een slachtoffer naast deze uitkering nog een schadevordering indient bij het strafproces, kan diegene alleen het bedrag krijgen wat boven de uitkering van het schadefonds uitkomt.

 

Slachtofferhulp Nederland

De afgelopen tijd heb ik me beziggehouden met een klein onderzoek naar de motiveringsplicht van rechters ten aanzien van de onderbouwing van het wel of niet toekennen van de schadevordering. Door vonnissen op te vragen bij de rechtbank probeerde SHN ook te onderzoeken wat de rechter van belang acht bij de schadeonderbouwing en wat niet. Tot nu toe is gebleken dat in ieder geval de politierechter vaak nauwelijks of geen onderbouwing geeft, waardoor verder onderzoek nodig is.

Daarnaast heb ik collega’s geholpen met het opstellen van een ‘pleitnota’, dit tussen aanhalingstekens omdat het slachtoffer of de vertegenwoordiger van het slachtoffer geen volwaardige procespartij is, ten aanzien van de schadevordering is het slachtoffer dit wel. Dit betekent dat er een niet een heel lang betoog gehouden wordt, zoals een advocaat van een verdachte wel doet. In deze pleitnota probeer ik de belangrijkste elementen uit de schadevordering te verduidelijken, zodat de rechter weet wat het slachtoffer voor schade heeft geleden en wat dit voor gevolgen heeft gehad op het leven van het slachtoffer. Dit draagt allemaal bij aan de onderbouwing van de schadevordering.

In de toekomst hoop ik mee te gaan werken aan artikel 12-procedures. Wanneer de Officier van Justitie besluit een zaak te seponeren, kan een slachtoffer het hiermee oneens zijn. Via de artikel 12-procedure kan dan geprobeerd worden het OM alsnog te dwingen de vervolging wel in te zetten of voort te zetten. Ook hierbij kan SHN het slachtoffer bijstaan.

In de twee maanden dat ik bij SHN aan de slag ben heb ik al veel van de praktijk kunnen zien. Zo was ik bij de rechtbank waar ik meemaakte dat de rechter aan het slachtoffer uitlegde waarom de straf van verdachte lager was geworden dan geëist was. Dit vond ik goed omdat het slachtoffer een gevoel van onbegrip zou kunnen ervaren en zich nu gehoord voelde door de rechter. Het gaat bij een slachtoffer niet om geld, maar vaak om het nare incident eindelijk afsluiten.

 

 

 

[1] Titel IIIA Wetboek van Strafvordering

[2] Art. 51e Sv

[3] Art. 51a Sv

[4] Art. 51g Sv

[5] https://www.cjib.nl/voorschotregeling

 

[6] https://www.schadefonds.nl/wp-content/uploads/Letsellijst-20190101.pdf

 


In gesprek met John Reid, de rijdende rechter
09apr

In gesprek met John Reid, de rijdende rechter

Er waait een gure wind door Kennemerland terwijl ik me begeef naar de desolate afdeling van de rechtbank Noord-Holland te Alkmaar. Een...

De masterselectie: onoverkoombare barrière of gerechtvaardigd filter?
02apr

De masterselectie: onoverkoombare barrière of gerechtvaardigd filter?

Het was een opvallende tweet van Rob Jetten: “D66 en de studentenbond willen af van de selectie van masterstudenten. Geen cijferlijst,...

Reacties

Log in om de reacties te lezen en te plaatsen