Nota Bene online

Een doodstraf op termijn

Een doodstraf op termijn

 

Cevdet Y. Hoogstwaarschijnlijk zegt deze naam je niet zoveel. Cevdet Y. schoot in 1983 in een psychotische toestand 6 mensen dood, waaronder een 12-jarig meisje, in een café in Delft. In 1984 werd Y., hoewel hij verminderd toerekeningsvatbaar was verklaard door forensisch artsen, gestraft met een levenslange gevangenisstraf. Dit maakt hem inmiddels, 36 jaar later, de langstzittende levenslang gestrafte in Nederland. 

Is er licht aan het einde van de tunnel? Zal Y. ooit nog vrijkomen? En van wie zou het verlossende woord dan kunnen komen? 

 

De Nederlandse levenslange gevangenisstraf staat al geruime tijd onder druk. Levenslang gestraften komen nauwelijks (voorwaardelijk) vrij onder de huidige toepassing van de gratiewet. Theoretisch gezien is het mogelijk om in aanmerking te komen voor gratieverlening, maar praktisch gezien is het slechts een paar keer voorgekomen: in de vorm van een zogeheten ‘compassionate release’: de levenslang gestrafte mocht thuis sterven.  Het EHRM en de hoogste strafrechters in Nederland hebben de politiek geforceerd om te komen met modificaties in de huidige wijze van de tenuitvoerlegging van deze, toch wel beklagenswaardige, straf.  

 

Levenslang is in Nederland de zwaarste straf die de strafrechter kan opleggen. Momenteel zitten er 33 gedetineerden in Nederland hun levenslange gevangenisstraf uit. Een aantal jaar geleden heeft toenmalig staatssecretaris Klaas Dijkhoff het beleid rondom deze straf geprobeerd aan te passen aan de criteria die het EHRM daaraan stelt. Onder het motto 'levenslang is levenslang', is het beleid rond de tenuitvoerlegging toen gewijzigd. Van een straf die kon eindigen met een voorwaardelijke invrijheidstelling, werd het een straf die daadwerkelijk levenslang zou moeten duren.

 

De enige mogelijkheid in Nederland om af te komen van de levenslange gevangenisstraf is - naast de dood - gratieverlening. De Koning kan op deze manier straffen of maatregelen die door de strafrechter zijn opgelegd kwijtschelden. In de praktijk beslist de Minister van Rechtsbescherming - nu: Sander Dekker - over het afwijzen of in behandeling nemen van het gratieverzoek. Tot op heden heeft Minister Sander Dekker nog nooit een gratieverzoek toegewezen. Zelfs niet, als de adviserende instituten een positief geluid laten horen met betrekking tot zo’n gratieverzoek. Zo geschiedde het ook - begin november - bij Cevdet Y. 

 

In 2013 oordeelde het EHRM in de Vinter-zaak dat een onverkortbare levenslange gevangenisstraf, zonder hoop op vrijlating, een onmenselijke en vernederende behandeling inhield. Zodoende is een levenslange opsluiting in strijd met het folterverbod van art. 3 EVRM. Lidstaten zijn vrij om een herbeoordeling - in ons geval een gratieverzoek - naar haar maatstaven te jureren. Een herbeoordelingsmoment is dus vereist, maar de lidstaten zijn daarbij niet verplicht de levenslang gestrafte in kwestie daadwerkelijk vrij te laten. Een gratieverzoek moet in ieder geval na 25 jaar worden beoordeeld. Volgens het Hof moeten levenslang gestraften namelijk uitzicht hebben op een terugkeer in de samenleving, anders staat de levenslange straf gelijk met een doodstraf op termijn.

Voorwaarde voor gratie is onder andere dat de recidive laag wordt geschat. Dat wil zeggen, de kans op herhaling van de misdaad ofwel hoe gevaarlijk de gedetineerde wordt geschat voor de samenleving. Is de gedetineerde nog delictgevaarlijk? 

 

In 2001 heeft de staat Y. gratie in het vooruitzicht gesteld, als hij zou zijn uitbehandeld. Inmiddels, na de afgelopen 18 jaar in een tbs kliniek te zijn behandeld, is dat het geval. Volgens zijn behandelaren en de reclassering is hij geresocialiseerd en uitbehandeld. 

Die beloofde gratie werd hem echter niet verleend. De afgelopen twintig jaar heeft Y. gratieverzoek na gratieverzoek ingediend bij de minister, die ze, na een positief advies van het Hof Den Haag en de reclassering, naast zich neerlegt. Minister Dekker wijst de gratieverzoeken af en beoordeelt ze niet inhoudelijk, steeds met een ander excuus. 

 

Afgelopen 5 november heeft de voorzieningenrechter in Den haag bepaald dat de Minister de gratieverzoeken van Y. moet herroepen. De minister mag en kan niet zomaar de gratieverzoeken van Y. afwijzen, tenzij er zwaarwegende feiten en omstandigheden zijn die de strafrechter niet in zijn beoordeling heeft meegenomen. Minister Dekker zegt uiteraard dat er hiervan sprake is: motiveren waarom, dat laat hij echter achterwege. De voorzieningenrechter heeft - eindelijk - de minister op het matje geroepen en geoordeeld dat er geen sprake is van zwaarwegende feiten of omstandigheden.

 

De toekomst zal moeten uitwijzen of minister Dekker tot een nieuw besluit zal komen in het gratieverzoek van Cevdet Y. Laten we in ieder geval hopen dat er een minder gure wind in het politieke Den Haag gaat waaien wat betreft de levenslange gevangenisstraf en het gratieverzoek van Y., die zich al 36 jaar achter tralies bevindt. Dat de scheiding der machten en het systeem van checks and balances niet meer hoogtij viert moge duidelijk zijn. 

 

Hoop is een goed ontbijt, maar een slecht avondmaal. Zeker 36 jaar lang. Dat zijn 1872 weken. 13140 dagen. 


 


13nov

MH17: had het luchtruim boven Oekraïne eerder gesloten moeten worden?

Had het luchtruim boven Oekraïne eerder gesloten moeten worden? Bij wie rust de staatsaansprakelijkheid inzake de MH17 ramp? Laura van...

Reacties

Log in om de reacties te lezen en te plaatsen