Nota Bene online

In gesprek met John Reid, de rijdende rechter

Er waait een gure wind door Kennemerland terwijl ik me begeef naar de desolate afdeling van de rechtbank Noord-Holland te Alkmaar. Een vrolijke Rijdende Rechter vangt me op in de geheel lege aankomsthal en vertelt me dat vandaag zijn enige dag zonder zitting is. Als ik zijn kantoor binnentreed, zie ik wat hij bedoelt: om zich voor te bereiden op komende dagen liggen er op zijn bureau manshoge stapels dossiers, die meer leeswerk bevatten dan alle vijf delen van ‘’Game of Thrones’’.

Op de grond staat een statig schilderij, naar ik vermoed van een beroemde 19e-eeuwse rechter. Het zit iets anders legt John Reid me uit: het betreffende portret hing in zijn voorouderlijk huis in regenachtig Schotland. Reid nam het erfstuk mee naar Nederland en had zijn voorouder jarenlang aan de muur hangen. Tot het kunstwerk een tijdje geleden naar beneden keilde en de lijst op de vloer brak. Het bood Reid de kans om eens goed op de achterkant te kijken wie van zijn illustere voorouders dit nu exact was. De man bleek een totaal onbekende scheepsbouwer uit het nabijgelegen dorp zonder enige band met de familie Reid.

Hij vertelt het opmerkelijke verhaal met de zelfde pretoogjes waar hij als Rijdende Rechter om bekend staat. Ik vraag hem of die pret niet soms omslaat in ronduit de slappe lach.

‘’Ja hoor, maar dat doe ik ook gewoon op normale zittingen’’’, antwoordt hij me. ‘’Dat is geen enkel probleem, want ik lach bijvoorbeeld vaak om mezelf als ik niets begrijp. Ik begin nooit keihard te schateren om mensen, maar soms zijn er situaties waarin alle aanwezigen snappen dat het grappig is wat er gebeurt. Als je geen autist bent krijg je bij een zaak een beetje gevoel hoe de partijen zich tot de ander verhouden. Daar kun je mee spelen: je wilt dat partijen weer ’’mensen’’ worden voor elkaar, want vaak hebben ze een gruwelijke hekel aan elkaar gekregen waar ze dat ooit niet hadden. Bij buren vraag ik vaak: ‘’’Had u altijd al een hekel aan elkaar?’’. Meestal is dat niet zo en dwing je ze terug te denken aan hoe het leven was toen ze nog gelukkig met elkaar waren. Daarmee verbeter je de communicatie en uiteindelijk kunnen zij alleen tot een compromis komen.’’

Ik vraag me af of Reid veranderd is vanaf het moment dat hij begon met zijn eerste aflevering op tv.

‘’Nou’’, zegt hij gelijk, ‘’ten eerste: de eerste aflevering die is uitgezonden is niet mijn eerste die ik maakte. De eerste opnamedag was in Krommenie. Ik reed toen nog in een oude Ford Kuga in plaats van mijn mooie Land Rover. Ik was toen stik en stik nerveus. Niet normaal zo zenuwachtig.’’

Stellig zegt hij vanachter zijn tafel: ‘’Ik ben veel liever kantonrechter dan Rijdende Rechter. Voor Frank (Visser, de vorige Rijdende Rechter, red.) was dat echt omgedraaid, maar ik werk heel bewust nog vier dagen per week op de rechtbank. Gelukkig ben ik ook acteur. Ik kots nog net niet voor een opname, maar vanaf het moment dat ik die Defender uit stap zie ik het wel als een optreden. Zo kan ik omgaan met die roedel onderbrekende cameramannen en regisseurs.’’

Oja! Zijn acteerwerk doet me denken aan zijn studententijd, toen hij actief was bij ‘’Kothurne’’, de toneelvereniging van het ASC. ‘’Voorzitter, praeses Kothurne’’, zegt hij semitrots. ‘’Ik heb echt met jullie te doen’’, vervolgt hij. ‘’Ik studeerde 7,5 jaar en deed nog een tussenjaar. Ik begrijp niet wat werkgevers tegenwoordig aan moeten met die afgestudeerde kleuters. Die Zuidas-kantoren nemen tien stagiaires aan en gooien er negen weg. Voor de opleiding tot rechter moet je nu al drie jaar juridische ervaring hebben. Ik begon ook maar met rechten, omdat ik niet wist wat ik moest doen. Pas toen ik op het einde rechtsfilosofie ging doen, begon ik met ‘’learning to love the law’’. Ik hing vijf jaar lang alleen maar op de sociëteit rond en haalde vooral zesjes, maar toen begon ik plotseling écht na te denken over rechtvaardigheid en wat het recht voor onze samenleving betekent. En toen dacht ik: ‘’Wauw! Dat rechterschap is een verantwoordelijke functie.’’ ‘’Dat kwam ook bij mij na het lezen van het ‘Apollolaan-arrest’, oftewel ‘De Onwaardige Deelgenoot’. Een 38-jarige homoseksuele verpleger huwt een rijke 72-jarige vrouw en vermoordt haar na vijf weken. Hij doet afstand van de erfenis, maar is wel in gemeenschap van goederen getrouwd. De Hoge Raad oordeelt dat het niet redelijk is hem zijn helft van de huwelijkse gemeenschap te geven. Dat lijkt redelijk, maar waar leg je dan die scheidslijn? Wat dan als iemand dertig is en zijn vrouw vijftig. Of hij vermoordt haar ‘pas’ na tien jaar of hij is hetero, is het dan ineens anders? En zo ja, waarom? Wat als hij rijk is en zij arm? Dat vond ik zo leuk, vanaf toen begon ik toch maar met het behalen van negens’’, grijnst hij.

Maar die verantwoordelijkheid; ik vind die wel heftig en vraag daarom: ‘’Weet u dan soms ook weleens niet wat te doen?’’

Reid snapt wat ik bedoel: ‘’Ik twijfel best vaak, maar als de wetgever duidelijk is heb ik er ook geen moeite mee. Af en toe, vooral toen ik nog vreemdelingenrechter was, druist het ook soms in tegen wat ik rechtvaardig vind. Maar het is mijn taak als rechter om duidelijk te maken wat de wetgever wil, ook als ik dan schrijnende beslissingen moet nemen voor een asielzoeker. Er zijn ook collega-rechters die er om die reden mee stoppen.’’

‘’Is er dan een type rechter?’’, vraag ik me hardop af.

Reid zucht nadenkend. ‘’Misschien zijn rechters wel bang voor conflict. Het standaardsollicitatieverhaal is: ‘’Ik vind het leuk om een zaak van twee kanten te bekijken’’. Ik zit natuurlijk ook zelf in de rechtersbubbel, maar ik kan iedereen vertellen: ‘’Het is een weloverwogen, betrouwbare club’’.

Ik grinnik en Reid vervolgt rustig zijn verhaal: ‘’Nederland staat op nummer een van de wereld als het gaat om waar je het beste je civielrechtelijke procedure kan aanspannen. Er is sowieso best veel vertrouwen in de rechter. Er zijn minder wereldvreemde rechters en het respect voor de rechtspraak groeit. Het aanzien van alle autoriteitsfiguren als de dominee, de leraar, de agent et cetera zijn aan erosie onderhevig geweest, behalve de rechter. De kerk viel om, ministers worden Mark in plaats van excellentie genoemd, maar in de rechtbank staat men nog op voor de rechter, en men noemt mij nooit ‘’John’’ als ik een toga aan heb.’’

‘’Maar’’, zeg ik sceptisch, ‘’wordt u dan nooit boos?’’

De pretoogjes schitteren weer: ‘’’Ja, ik ervaar weleens emoties, Toon. Maar ik ben nooit mét een partij boos op een ander. Maar als er een gebrek aan voornoemd respect is, dan kan ik wel eens mijn normale relaxte houding verliezen. Ik laat me niet snel opnaaien, maar als ik lichte woede op voel komen zeg ik dat gewoon tegen die persoon. Je moet leren dat het niet erg is te zeggen: ‘’we moeten even op een andere manier met elkaar spreken’’. Afgelopen paar jaar heb ik minstens drie keer mijn excuses aangeboden voor momenten dat ik mijn stem te veel verhief. Daar moet je niet te trots voor zijn. Partijen mogen niet denken dat ik ze ongelijk ga geven, omdat ik op dat moment uit mijn slof schoot.’’

Ik heb daar wel bewondering voor, maar ik kan toch amper geloven dat je bij mensen als de beruchte ‘’pannenkoekenmevrouw’’ je geduld kunt behouden als ze je niet begrijpen.

Toch zegt Reid dat hij niet zo vaak zijn geduld verliest. ‘’Ik heb een puur informerende rol, dus ik vertel niet zo veel dingen die begrepen moeten worden. Ik wil weten ‘’Wie? Wat? Waar?’’, vertel mij maar nou het precieze verhaal, zodat ik het voor me kan zien wat er mis is gegaan. Er zijn zo veel conflicten, maar wat maakt deze zaak zo bijzonder dat deze twee aannemers nu wel naar de rechter zijn gegaan?’’

‘’Dat is geen antwoord op je vraag’’, bedenkt Reid zich. Ik wijs hem op de eerste aflevering van dit seizoen, waarin een stugge Friese man blijft ontkennen hoe de erfgrens loopt en het kadaster gewoon niet lijkt te snappen.

‘’Daar kan ik alleen maar om grijnzen’’, lacht Reid. ‘’Het fijne aan rechter zijn is dat je niet in discussie hoeft met zo’n persoon. Uiteindelijk krijg jij toch gelijk. Als broekie ging ik dan nog weleens in discussie met een advocaat over hoe het recht in elkaar stak. Dat moet je loslaten.’’

We vliegen door de tijd heen. Er brandt bij mij echter nog een vraag die ik de ontspannen rechter graag nog wil stellen: ‘’wat zou bij u een punt zijn waarop u naar de Rijdende dan wel kantonrechter zou stappen?’’

 ‘’Ooh’’, geeft hij me de reactie waar ik op had gehoopt, ‘’ik heb zelf hele, hele vervelende achterburen gehad. Jarenlang werd dat pandje verhuurd aan ex-bajesklanten door een mevrouw die veel huizen had. Van die overlast door buren krijg je echt een machteloze woede waardoor je enorm overspannen raakt.’’

Spoiler alert! ‘’Gelukkig los ik het ook wel eens op. Afgelopen vrijdag (1 maart) heb ik in een aflevering waarschijnlijk een oplossing gevonden tussen twee partijen. Dan ben ik echt extra blij met de uitspraak.’’

‘’Het dient wel een tv-uitzending dat mensen zogenaamd nooit tegen de uitspraak zijn, maar mensen die naar de Rijdende Rechter gaan hebben natuurlijk al een vaststellingsovereenkomst gesloten voor een bindend advies. Dat iedereen tevreden is met de uitspraak is echter grotendeels het geval. En dat is natuurlijk de droom. Dat je mensen helpt.’’

Tevreden nemen we beide afscheid en vol gedachten leiden mijn voeten me naar de trein richting Amsterdam. De geelblauwe deuren gaan open en ik weeg af of ik boven of beneden ga zitten, als ik me ineens bedenk dat ik vergeten ben een foto te nemen. Ik Usain Bolt ‘m terug naar de draaideuren van de rechtbank, ik word vermoed Alberto Stegeman te zijn bij de beveiliging en spring drie verdiepingen omhoog naar de kantoren van de kantonrechters. Gelukkig. De ogen van de scheepsbouwer kijken me nog aan, de stapel is nu nog maar Tom Cruisehoog en de Rijdende Rechter rijdt hooguit een beetje heen en weer op zijn bureaustoel. De pretoogjes worden gevat op de foto.

 

 

 

 


Zondaginterview: Secretaris bij JFAS - Fanny Spiekerman
14apr

Zondaginterview: Secretaris bij JFAS - Fanny Spiekerman

Een net gedouchte Olaf komt net de deur uit als een vermoeide, maar enthousiaste Fanny mij welkom heet. Toen ik haar belde dat ik vijf...

De rol van het slachtoffer: stage bij Slachtofferhulp Nederland
05apr

De rol van het slachtoffer: stage bij Slachtofferhulp Nederland

Als ik mensen vertel dat ik bij Slachtofferhulp Nederland (hierna: SHN) stageloop krijg ik vaak de vraag hoe dit met de studie rechten...

Reacties

Log in om de reacties te lezen en te plaatsen